Armodafinil, sprzedawany pod marką Armodacare 250 mg to lek wspomagający czuwanie, stosowany w leczeniu nadmiernej senności w ciągu dnia związanej z obturacyjnym bezdechem sennym, narkolepsją i zaburzeniami pracy zmianowej.[1] Jest również stosowany poza wskazaniami w niektórych innych wskazaniach. Lek przyjmuje się doustnie.

Do działań niepożądanych armodafinilu należą: ból głowy, nudności, zawroty głowy i bezsenność.[1] Armodafinil działa jako selektywny atypowy inhibitor wychwytu zwrotnego dopaminy (DRI), a zatem jako pośredni agonista receptora dopaminowego.[1][5][11] Jednak w jego działaniu mogą być zaangażowane również inne mechanizmy.Chemicznie armodafinil jest enancjomerem (R)-(–)-enancjomerem racemicznej mieszaniny modafinilu (nazwa handlowa Provigil).Oba enancjomery modafinilu działają jako inhibitory DRI i środki wspomagające czuwanie, ale armodafinil jest silniejszy i działa dłużej.

Armodafinil jest produkowany przez firmę farmaceutyczną Cephalon[12] i został zatwierdzony przez Amerykańską Agencję ds. Żywności i Leków (FDA) w 2007 roku. W 2016 roku FDA przyznała firmie Mylan prawa do pierwszej generycznej wersji armodafinilu wprowadzonej na rynek w Stanach Zjednoczonych.

Zastosowania medyczne

Armodafinil jest obecnie zatwierdzony przez FDA do leczenia nadmiernej senności w ciągu dnia (EDS) związanej z obturacyjnym bezdechem sennym (OBS), narkolepsją i zaburzeniami snu związanymi z pracą zmianową (SWSD). Jest powszechnie stosowany poza wskazaniami w leczeniu zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD), zespołu przewlekłego zmęczenia (CFS) i ciężkiej depresji (MDD), a także został ponownie wykorzystany jako leczenie wspomagające w chorobie afektywnej dwubiegunowej. Wykazano, że poprawia czujność u kontrolerów ruchu lotniczego jednak w Stanach Zjednoczonych leki wspomagające czuwanie, takie jak modafinil (Provigil) i armodafinil , nie są zatwierdzone przez Federalną Administrację Lotnictwa (FAA) dla kontrolerów cywilnych ani pilotów.

Farmakodynamika

Mechanizm działania armodafinilu jest nieznany. Armodafinil (R-(−)-modafinil) ma właściwości farmakologiczne niemal identyczne z modafinilem (mieszaniną R-(−)- i (S)-(+)-modafinilu). Enancjomery (R) i (S) wykazują podobne działanie farmakologiczne u zwierząt. Armodafinil wykazuje działanie pobudzające podobne do leków sympatykomimetycznych, w tym amfetaminy i metylofenidatu, chociaż jego profil farmakologiczny nie jest identyczny z profilem amin sympatykomimetycznych. Armodafinil wiąże się in vitro z transporterem dopaminy (DAT) i hamuje wychwyt zwrotny dopaminy. W przypadku modafinilu aktywność ta była in vivo związana ze zwiększonym poziomem dopaminy pozakomórkowej. U genetycznie zmodyfikowanych myszy pozbawionych transportera dopaminy, modafinil nie wykazywał działania pobudzającego, co sugeruje, że aktywność ta była zależna od DAT.Jednakże, w przeciwieństwie do amfetaminy, działanie modafinilu pobudzające sen, nie było antagonizowane przez antagonistę receptora dopaminowego, haloperydol, u szczurów. Ponadto alfa-metylo-p-tyrozyna, inhibitor syntezy dopaminy, blokuje działanie amfetaminy, ale nie blokuje aktywności lokomotorycznej indukowanej przez modafinil.

Oprócz działania pobudzającego sen i zdolności do zwiększania aktywności lokomotorycznej u zwierząt, zgodnie z ulotką producenta leku Nuvigil, Cephalon, armodafinil wywołuje efekty psychoaktywne i euforyczne, zmiany nastroju, percepcji, myślenia i odczuć typowe dla innych środków pobudzających ośrodkowy układ nerwowy (OUN) u ludzi. Armodafinil, podobnie jak racemiczny modafinil, może również posiadać właściwości wzmacniające, o czym świadczy jego samopodawanie u małp wcześniej szkolonych w zakresie podawania kokainy; armodafinil został również częściowo uznany za środek o działaniu pobudzającym. Badanie przeprowadzone przez firmę Cephalon, w którym pacjentom podawano modafinil, metylofenidat i placebo, wykazało, że modafinil wywołuje „psychoaktywne i euforyczne efekty oraz odczucia zgodne z [metylofenidatem]”.[

Podobnie jak modafinil, armodafinil jest inhibitorem i/lub induktorem niektórych enzymów cytochromu P450. Umiarkowanie indukuje CYP3A4 i umiarkowanie hamuje CYP2C19.[W przeciwieństwie do modafinilu, armodafinil nie indukuje jednak CYP1A2.

Wchłanianie

Armodafinil jest łatwo wchłaniany po podaniu doustnym. Bezwzględna biodostępność po podaniu doustnym nie została określona ze względu na nierozpuszczalność armodafinilu w wodzie, co uniemożliwiało podanie dożylne. Maksymalne stężenie w osoczu osiągane jest po około 2 godzinach na czczo. Wpływ pożywienia na ogólną biodostępność armodafinilu jest uważany za minimalny; jednak czas do osiągnięcia maksymalnego stężenia po posiłku może być opóźniony o 2–4 godziny. Ponieważ opóźnienie Tmax wiąże się również z podwyższonym stężeniem w osoczu w późniejszym czasie, pokarm może potencjalnie wpływać na początek i przebieg działania farmakologicznego armodafinilu.

Psychiatria

Choroba afektywna dwubiegunowa

Armodafinil, wraz z racemicznym modafinilem, został ponownie wykorzystany jako leczenie wspomagające w ostrej depresji u osób z chorobą afektywną dwubiegunową. Dowody metaanalityczne wykazały, że dodanie modafinilu i armodafinilu było skuteczniejsze niż placebo w zakresie odpowiedzi na leczenie, remisji klinicznej i redukcji objawów depresji, przy jedynie niewielkich skutkach ubocznych. Jednak skala efektu jest niewielka, a jakość dowodów należy uznać za niską, co ogranicza znaczenie kliniczne obecnych danych. Jednak obecnie stosowana dawka w leczeniu choroby afektywnej dwubiegunowej wynosi 250 mg raz na dobę. W niektórych przypadkach obserwuje się paradoksalne zmęczenie i senność.